Inzet van het Oreshnik-systeem en officiële bevestiging
Volgens het Russische ministerie van Defensie is het nucleair-capabele Oreshnik-raketensysteem onlangs operationeel geworden in Belarus. Deze aankondiging werd gedaan op dinsdag, terwijl de Verenigde Staten een belangrijke fase ingaan in hun pogingen om een akkoord te sluiten dat het bijna vier jaar durende conflict in Oekraïne zou kunnen beëindigen. Het Ministerie publiceerde een video waarop militaire voertuigen te zien zijn die deel uitmaken van het mobiele middellangeafstandsraketpakket, dat over een bos rijdt tijdens een militaire oefening.
Deze verklaring volgde op een eerdere uitspraken van de president van Belarus, Alexander Lukashenko, die meldde dat de Oreshnik inmiddels in het land was gearriveerd. Hij gaf aan dat er tot tien van dergelijke systemen in Belarus gestationeerd zullen worden.
De Russische president Vladimir Poetin had al eerder in december verklaard dat de Oreshnik deze maand in dienst zou treden. Hij deed dat tijdens een vergadering met topmilitairen, waarin hij waarschuwde dat Moskou haar territoriale winst in Oekraïne wil uitbreiden, mochten Kiev en zijn Westerse bondgenoten de eisen van de Kremlin afwijzen tijdens de vredesbesprekingen.
Context en diplomatieke ontwikkelingen
Deze aankondigingen vinden plaats op een cruciaal moment voor de vredesbesprekingen tussen Rusland en Oekraïne. Amerikaanse president Donald Trump ontving Zelenskyy onlangs in zijn resort in Florida en stelde dat Kiev en Moskou “dichter dan ooit tevoren” waren bij een vredesakkoord. Toch blijven de meningsverschillen groot over belangrijke kwesties, zoals de terugtrekking van troepen en de toekomst van de door Rusland bezette Zaporizhzhia-nucleaire installaties, één van de grootste in de wereld.
Trump benadrukte dat de maandenlange onderhandelingen onder Amerikaanse leiding nog altijd kunnen mislukken. Poetin presenteert zichzelf wel als een onderhandelaar die vanuit een positie van kracht opereert, terwijl Oekraïense troepen onder grote druk staan de grotere Russische strijdmacht tegen te houden.
Technische details en militaire capaciteit
De eerste test door Rusland van een conventioneel gewapende versie van de Oreshnik vond plaats in november 2024, waarbij een Oekraïense fabriek werd aangevallen. Poetin heeft verklaard dat de meerdere kernkoppen van de Oreshnik zich met snelheden tot Mach 10 kunnen bewegen en niet gemakkelijk te onderscheppen zijn. Hij beweert dat het gebruik van meerdere warheads in één aanval vergelijkbare verwoestingen kan veroorzaken als een kernaanval.
Poetin waarschuwde het Westen dat Rusland de Oreshnik kan inzetten tegen bondgenoten van Kiev, die de mogelijkheid hebben om aanvallen op Rusland zelf uit te voeren met behulp van langereafstands-raketten. Het Russische ministerie van Defensie rapporteerde dat de Oreshnik een bereik zou hebben van tot 5000 kilometer. Russische staatsmedia claimden dat de raket op slechts 11 minuten afstand van een basis in Polen kan komen, en binnen 17 minuten het NAVO-hoofdkwartier in Brussel kan bereiken.
Het is niet duidelijk of de raket binnenkomt met een nucleaire of conventionele lading, omdat dat nooit vooraf bekend is. Middellangeafstands-raketten kunnen tussen de 500 en 5500 kilometer vliegen en waren onder het verouderde Sovjetverdrag verboden, maar dit verdrag is in 2019 door Washington en Moskou beëindigd.
De inzet van nucleaire wapens en de geopolitieke implicaties
Rusland heeft in het verleden tactische nucleaire wapens ingezet in Belarus, dat vroeger een uitvalsbasis vormde voor de invasie van Oekraïne in februari 2022. President Lukashenko heeft aangegeven dat het land tientallen Russische tactische nucleaire wapens in bezit heeft. Tijdens het ondertekenen van een veiligheidsverdrag met Poetin in december 2024, stelde hij dat Moskou de doelwitten in Belarus zou kunnen selecteren en dat bij gebruik tegen doelen in de buurt van Belarus de payload aanzienlijk groter kan zijn.
In 2024 kondigde het Kremlin een herziene nucleaire doctrine aan, waarin werd gesteld dat een conventionele aanval op Rusland, ondersteund door een nucleaire macht, zou worden beschouwd als een gezamenlijke aanval op Rusland. Hiermee wordt de dreiging eveneens bedoeld om het Westen ervan te weerhouden Oekraïne te ondersteunen met langereafstandswapens. Onder deze nieuwe doctrine kwam Belarus onder de nucleaire paraplu van Rusland te vallen.
President Lukashenko, die al meer dan dertig jaar de macht in Belarus heeft, wordt herhaaldelijk bekritiseerd door het Westen vanwege de onderdrukking van mensenrechten en voor het toestaan van het gebruik van zijn grondgebied door Rusland voor de invasie in Oekraïne. De oppositieleider Sviatlana Tsikhanouskaya heeft aangegeven dat de inzet van Oreshnik in Belarus de afhankelijkheid van Rusland op militair en politiek gebied versterkt.