De situatie na de arrestatie van Nicolás Maduro
Venezolanen zitten in verwarring over wie de leiding over hun land heeft, nadat het Amerikaanse leger president Nicolás Maduro heeft gearresteerd. Daarmee is de sterke man die een mislukte staatsgreep, meerdere muiterijen binnen het leger, massale protesten en economische sancties heeft doorstaan, van de macht afgezet. In de hoofdstad Caracas vraagt Juan Pablo Petrone zich af: “Wat zal er morgen gebeuren?” Terwijl de angst zich onder de bevolking verspreidt, verdwijnen mensen snel op straat, op zoek naar voedsel en brandstof. Lange rijen vormen zich bij supermarkten en benzinestations. De vraag die velen bezighoudt is: “Wat gebeurt er in het komende uur?”
De Amerikaanse reactie en de aangekondigde controle
Presidents Donald Trump gaf een schokkend antwoord op de onrust. Hij verklaarde dat de Verenigde Staten Venezuela onder controle zouden nemen, mogelijk in samenwerking met een van Maduro’s meest vertrouwde assistenten. Een deel van de aandacht ging uit naar Delcy Rodríguez, die sinds 2018 vice-president is en de opvolger in de presidentiële lijn, verantwoordelijk voor grote delen van de olie-afhankelijke economie en de binnenlandse inlichtingendiensten. Op zaterdag beval het Venezolaanse hooggerechtshof haar om tijdelijk de functie van president waar te nemen.
De steun voor Rodríguez en haar rol
Trump noemde Rodríguez iemand die bereid is te doen wat nodig is om Venezuela weer op de kaart te zetten. Tijdens zijn toespraak gaf hij aan dat ze lang had gesproken met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio. Volgens Trump zou Rodríguez hebben gezegd: “Wij doen alles wat jullie nodig hebben.” Hij beschreef haar als een toegankelijke en gezinde gesprekspartner. Daarnaast benadrukte de president dat de VS niet het risico willen lopen dat iemand anders zonder de belangen van de Venezolaanse bevolking in gedachten de macht overneemt.
De gang van zaken binnen Venezuela na de militaire interventie
Voorlopig lijken de belangrijkste Venezolaanse functionarissen hun posities te behouden, hoewel de situatie onzeker blijft. Volgens de berichten zijn er geen tekenen dat Venezuela door de VS wordt bestuurd. Rodríguez probeerde haar kracht en eenheid binnen de verscheidene facties van de regering uit te stralen, en ontkende dat er sprake was van verraad. Op staats-tv riep ze op tot de vrijlating van Maduro en zijn vrouw, Cilia Flores, en noemde de Amerikaanse operatie een flagrante schending van het VN-Handvest. Ze benadrukte dat Nicolás Maduro nog steeds de enige legitieme president is.
De reactie van het Venezolaanse leger en de samenleving
De Venezolaanse militaire leiders spraken zich uit via videoboodschappen, waarin ze Trump en de VS veroordeelden en beloofden zich sterk te houden. Minister van Defensie Vladimir Padrino López zei dat ze niet zouden breken, ondanks de aanvallen. Minister van Binnenlandse Zaken Diosdado Cabello riep de bevolking op tot protest op straat om de soevereiniteit te beschermen. Sommige Venezolanen volgden dit advies en demonstreerden, waarbij ze Amerikaanse vlaggen in brand staken. De meesten bleven echter binnen uit angst voor verdere escalaties. Een inwoner van Caracas, Yanire Lucas, vertelde over de chaos na een explosie bij een militair basis en uitte haar onzekerheid over de toekomst.
Het ontbreken van een formele politieke overgang
Hoewel Trump vermeldde dat Rodríguez al als president was aangewezen volgens de grondwet, was er op televisie geen officiële plechtigheid van inauguratie te zien. Tijdens haar toespraak werd ze nog steeds aangeduid als vice-president. Ze gaf geen teken dat ze met de VS zou samenwerken. In haar speech stelde ze dat de internationale wet geschonden wordt en dat de extremisten die de krachtactie hebben uitgevoerd, daarvoor ter verantwoording zullen worden geroepen. Volgens de grondwet moet er binnen een maand een nieuwe verkiezing worden uitgeschreven bij het ontbreken van een president, maar de situatie in Venezuela en de militaire betrokkenheid maken de situatie complex.
De banden tussen Rodríguez en de internationale olie- en financiënsector
Delcy Rodríguez, opgeleid in Groot-Brittannië en Frankrijk, heeft een lange geschiedenis in het vertegenwoordigen van de Venezolaanse revolutie op het wereldtoneel. Samen met haar broer, Jorge Rodríguez, die leiding geeft aan de door Maduro gecontroleerde Nationale Assemblee, beschikt ze over sterke linksenentiteiten. Hun vader was een socialistisch leider die in de jaren 70 overleed in politiehechtenis, een gebeurtenis die veel activisten van die tijd, inclusief Maduro toen hij nog jong was, schokte. In tegenstelling tot andere leden van Maduro’s kring behoren de Rodríguez-zonen niet tot de Amerikavijandige figuren die recentelijk onder Amerikaanse sancties staan, hoewel ze banden onderhouden met industriëlen en financiers die aarzelen tegenover regimewisselingen onder leiding van de VS.
Interne spanningen en de toekomst van de macht
Rodríguez, die vloeiend Engels spreekt, wordt soms beschreven als een jonge, gematigde politica die gunstig staat tegenover marktwerking, in tegenstelling tot de hardliners binnen het leger, zoals Cabello, die in de VS worden gezocht wegens drugssmokkel en mensenrechtenschendingen. Ondanks hun invloed binnen de militaire macht, maken de spanningen het voor Rodríguez moeilijk haar autoriteit te bevestigen. Sommige analisten verwachten echter dat de machtige spelers in Venezuela zich opnieuw achter haar zullen scharen, zoals ze dat in het verleden deden. Volgens socioloog David Smilde hangt veel af van de militaire kracht na de Amerikaanse aanvallen; als het leger zijn vuurpower heeft verloren, wordt het kwetsbaarder en minder invloedrijk.
De oppositie en de reactie op de militaire overname
Kort voor de persconferentie van Trump riep de oppositieleider María Corina Machado haar bondgenoot Edmundo González op om onmiddellijk zijn constitutionele recht op te eisen en erkend te worden als commandant-in-chief. Machado stelde dat haar beweging klaar was om de controle terug te nemen en orde te herstellen. Trump gaf echter een duidelijk signaal dat de Amerikaanse regering niet bereid was tot snelle democratische veranderingen. Toen hij gevraagd werd over Machado, antwoordde hij scherp: “Ik denk dat het heel moeilijk voor haar zal zijn om leider te worden.” Hij voegde eraan toe dat Machado geen voldoende steun of respect in het land heeft en dat haar positie onduidelijk blijft.