Protesten tegen de regering in Teheran
Onlangs zijn er in Teheran anti-regeringsdemonstraties uitgebroken, waarbij Iraniërs boos over de verslechterende economie en harde handhaving door veiligheidsdiensten door de straten van de hoofdstad marcheerden. Ze riepen leuzen tegen het islamitische regime dat de macht heeft.
Een organisatie die toezicht houdt op het internet omschreef deze beweging als een voorbode van mogelijke gewelddadige repressie. Hoewel de black-out van het internet niet onmiddellijk verhinderde dat video’s van de protesten werden gedeeld, was het effect ervan beperkt.
Sommige demonstranten lijken de oproep te volgen van de in ballingschap verkerende kroonprins Reza Pahlavi, die op sociale media moslims aanspoorde zich aan te sluiten en luid hun eisen te roepen.
Eén van de leuzen die te horen was tijdens de mars, was “Dit is de laatste strijd, Pahlavi zal terugkeren”, zoals te zien is op een door CNN beoordeeld filmpje.
Reacties en oproepen van Reza Pahlavi
Tijdens de recente protesten plaatste Pahlavi via het sociale platform X een oproep voor Iraniërs om de straat op te gaan en, in eenheid, hun eisen kenbaar te maken. Hij moedigde aan tot verzet met de woorden: “Sta op Iran!”
Onder videobeelden die door CNN werden geverifieerd, was te zien dat in verschillende steden massale demonstraties plaatsvonden. Protestanten blokkeren wegen en staken branden in de straten van de hoofdstad, terwijl groepen demonstranten zich verzamelen rondom manifestaties voor en tegen de Iraanse regering.
Reacties van internationale leiders en escalatie
De onrust in Iran heeft de Amerikaanse president Donald Trump ertoe aangezet zijn eerdere dreigementen te herhalen: hij stelde dat hij Iran zou aanvallen als veiligheidstroepen blijven schieten op demonstranten. Hij verklaarde: “Als ze beginnen te schieten op mensen, zullen we zeer krachtig ingrijpen.”
In de afgelopen dagen zijn protesten, voortgedreven door de economische crisis, uitgebreid naar provincies langs de hele natie. Regeringsfunctionarissen blijven vasthouden aan hun strategie van repressie, zonder noemenswaardige oplossingen te bieden voor de serieuze grieven van de bevolking.
De situatie voor de Iraanse burger
Miljoenen Iraniërs worstelen met hyperinflatie en een sterk ineenstortende munt. Tienduizenden hebben zich verzameld in demonstraties die na de inzet van veiligheidsdiensten uitgroeiden tot gewelddadige confrontaties. Wat begon als georganiseerde protesten in de bazaar en universiteiten in Teheran, verspreidde zich geleidelijk naar andere steden.
Experts melden dat de onrust, zonder leiders en gecoördineerd, uitmondt in gewelddadig gedrag, waarbij economische en politieke demonstraties samenvloeien. Een inwoner van Teheran van 30 jaar, die anoniem wil blijven, verklaarde: “Het voelt anders omdat het gaat om de koopkracht van de mensen. Ze kunnen zich bijna niets meer veroorloven. De prijzen stijgen bijna uur na uur, en niemand weet hoe het eindigt. Iedereen is bezorgd.”
Uitbreiding van de protesten en politieke implicaties
De protesten lijken niet enkel economisch van aard. Iraanse journalisten en activisten, zoals Masih Alinejad, stellen dat de demonstraties inmiddels verder gaan dan alleen financiële problemen. Ze zeggen dat het regime niet meer hervormbaar is en dat de demonstranten om een einde aan de Islamitische Republiek vragen.
Alinejad voegde eraan toe dat ze de “vrijheid al ruikt” en dat mensen op straat laten zien dat ze geen angst hebben en niets te verliezen.
Hoe begonnen de protesten?
De protesten begonnen vorige week in de smalle straten van de Grote Bazaar in Teheran, waar winkeliers hun onvrede uitten over het falende economische beleid van de regering. De situatie escaleerde nadat de centrale bank een maatregel beëindigde die importeurs toegang gaf tot goedkoper dollarvoorkeuren, wat leidde tot prijsstijgingen voor basisproducten zoals olie en kip.
De stijgende prijzen en de economische onrust zorgden er ook voor dat veel winkeliers hun winkels sloten, wat ongewoon was voor een representatief deel van de steunpilaar voor de islamitische regering. Na dagen van protesten en repressie besloot de regering met verlaging van steunmaatregelen, zoals maandelijkse contante uitkeringen van ongeveer 10 dollar, al benadrukte zij dat dit niet de crisis zou oplossen.
Volgens president Masoud Pezeshkian moet men niet van de overheid verwachten dat zij alles zelfstandig aanpakt.
Huidige omvang en verspreiding van de protesten
Protesten breiden zich uit naar provincies zoals Ilam en Lorestan, waar onder meer etnische spanningen en armoede zorgen voor onrust. Men ziet menigmaal brandstichtingen en leuzen zoals “Dood aan Khamenei,” waarbij het gezag van de hoogste leider, Ayatollah Ali Khamenei, direct wordt uitgedaagd.
Een video toont grote menigten in een plein in de provincie Mazandaran die roepen: “Dit is het jaar van bloed, Seyyed Ali (Khamenei) zal vallen.”
In een andere видеobeelden, gedistribueerd door Reuters, wordt een brand getoond in een overheidscomplex in Golestan, en demonstranten in Mashhad, Khameneis geboortestad, trekken de Iraanse vlag neer en scheuren die in stukken.
De situatie in Ilam is bijzonder heftig, waar gewonde demonstranten naar het ziekenhuis worden gebracht, waarna de veiligheidsdiensten hen aanvielen en arrestaties uitvoerden, wat breed werd veroordeeld door mensenrechtengroepen.
De impact en sterkte van de demonstraties
Volgens het Iraanse contextbureau Fars zijn tot nu toe 950 politieagenten en 60 leden van de Basij, de paramilitaire organisatie, gewond geraakt. De meeste confrontaties vonden plaats in westelijke provincies, waar ‘relschoppers’ met wapens werden waargenomen.
Sinds het begin van de protests, elf dagen geleden, zijn er in meer dan 100 steden mensen de straat op gegaan, inclusief Teheran. De Iran Human Rights NGO meldde dat in de eerste twaalf dagen minimaal 45 demonstranten zijn omgekomen, waaronder acht minderjarigen onder de 18 jaar, en dat honderden meer gewond zijn geraakt en meer dan 2000 zijn gearresteerd.
Op het moment van schrijven is het onduidelijk of er ook mensen uit veiligheidsdiensten bij de doden en gewonden zijn betrokken. Sommige Iranse staatsmedia melden incidenten waarbij beveiligingsmedewerkers zijn omgekomen.
Een video gemaakt in Tabriz, gepubliceerd door IranWire, laat luid schotgeluiden horen terwijl demonstranten langs een weg lopen. Het is niet zeker of de schoten afkomstig zijn van de autoriteiten met live fire of dat het om andere oorzaken gaat.
Verschil met eerdere protestgolven
De huidige protesten in Iran vormen de omvangrijkste sinds de gewelddadige protesten na de dood van Mahsa Amini in 2022. Uniek is dat dit keer de bazaar, een invloedrijke groep en loyaal aan het regime, de straat opging.
Historisch gezien hebben de bazaar en de shiitische geestelijkheid in Iran altijd een belangrijke rol gespeeld bij de politieke veranderingen, zoals bij de revolutie van 1979, die de sjah verdrijfde en het huidige regime vestigde.
Bovendien spelen nu buitenlandse krachten een rol. Zo hebben Israël en de Verenigde Staten zes maanden geleden voor het eerst aanvallen uitgevoerd op Iran, en president Trump liet vorige week weten dat hij nieuwe aanvallen niet uitsloot.
Wat betekent dit voor het regime?
De kandidaat-president Masoud Pezeshkian stelde tijdens zijn campagne dat hij de belangen van de arbeiders wilde beschermen door het economisch beleid te hervormen en de invloed van sancties te verminderen. Maar corruptie, wanbeheer en milieuproblemen ondermijnen het gezag van de regering.
Meer dan een jaar na zijn verkiezing hebben de armen en de middenklasse, die traditioneel de steunpilaar vormen van de samenleving, het moeilijk. Externe factoren zoals sancties en de dreiging van een oorlog met de VS en Israël versterken de angst onder de bevolking.
De protesten worden dan ook beschouwd als de grootste publieke uitdaging voor het regime sinds de oorlog met Israël in juni. Zonder alternatieven voor het huidige systeem lijkt regimewisseling onwaarschijnlijk. Desalniettemin onderstrepen de grootschalige onrust de dieperliggende crises waar Iran mee te maken heeft.
Volgens Arang Keshavarzian van de New York University is dat vooral te wijten aan het feit dat de leiders geen plan hebben om Iran uit de crisis te leiden. Hij zegt dat het regime vooral terugvalt op dwang en geweld, terwijl het vertrouwen van de bevolking door de jaren heen is afgenomen en men hen niet serieus neemt.