Hedendaagse protestbeweging en de escalatie van geweld
In Iran hebben grootschalige demonstraties, gericht tegen de islamitische theocratie, zich voortgezet met duizenden mensen die door de straten van zowel de hoofdstad Teheran als de tweede grootste stad Mashhad trokken. Volgens activisten staan we inmiddels al op meer dan twee weken van voortdurende protesten, waarbij ten minste 116 mensen om het leven zijn gekomen door het geweld dat hiermee gepaard ging.
Door uitval van internet en het verbreken van telefoondiensten wordt het moeilijker om de situatie van buitenaf te beoordelen. Desalniettemin is het aantal dodelijke slachtoffers blijven stijgen en zijn er volgens de Amerikaanse organisatie Human Rights Activists News Agency bijna 2.600 personen gearresteerd.
Retoriek en dreigementen van de Iraanse leiders
De voorzitter van het Iraanse parlement waarschuwde dat zowel het Amerikaanse leger als Israël als “legitieme doelwitten” kunnen worden aangewezen indien de Verenigde Staten een aanval op Iran zouden initiëren. Deze statement volgde op bedreigingen van de Amerikaanse president Donald Trump, die zich tijdens een toespraak in sociale media uitliet met de woorden dat Iran “kijkt naar VRIJDAG, misschien als nooit tevoren” en dat de Verenigde Staten klaarstaan om te ondersteunen.
De situatie wordt verder bemoeilijkt doordat Iraanse politici in het parlement luidkeels “Dood aan Amerika!” riepen, terwijl de staatszender live verslag deed van de zitting. Daarbij werden ook de politie en de Iraanse Revolutionaire Garde in het bijzonder geprezen voor hun houding tijdens de protesten. Een bekende harde lijn politicus stelde dat Iran met de meest severe maatregelen zou reageren op arrestaties en mogelijk Israël en de Amerikaanse militaire bases zou aanvallen, ook preventief.
Potentiale militaire acties en strategische overwegingen
Hoe serieus Iran is over het voeren van een aanval blijft onduidelijk, zeker sinds de defensieve systemen van het land tijdens een recente oorlog met Israël in juni werden beschadigd. De hoogste leider, Ayatollah Ali Khamenei, het 86-jarige staatshoofd, heeft de uiteindelijke beslissing over oorlog nog niet genomen.
De Amerikaanse militaire aanwezigheid in het Midden-Oosten is versterkt met troepen die volledig klaar staan voor verschillende vormen van combat, om de belangen van de VS en haar bondgenoten te beschermen. Iran heeft in juni Amerikaanse troepen aangevallen op Al Udeid Air Base in Qatar, terwijl het 5e vloot van de US Navy gestationeerd is in Bahrein. Israël volgt de situatie nauwkeurig en voert gesprekken met de Verenigde Staten, aldus een anonieme Israëlische functionaris.
De situatie in Teheran en Mashhad: protesten en repressie
Volgens videobeelden, vermoedelijk via de satellietdienst Starlink, verzonden uit Noord-Teheran, zouden demonstranten zich hebben verzameld in de wijk Punak. De autoriteiten zouden de straatwegen hebben afgesloten en de protestanten gebruikten hun mobiele telefoons als fakkels. Daarnaast tonen beelden dat protesten vreedzaam verliepen met mensen die met alarmhoorns toeterden en metalen voorwerpen sloegen.
In Mashhad, waar de Imam Reza-heiligdomstaat, werden confrontaties tussen demonstranten en beveiligingsdiensten geregistreerd. De protesten hebben in die regio een sterke symbolische betekenis vanwege de heiligdom. In andere steden zoals Kerman werden eveneens protesten waargenomen. De Iraanse staatsomroep bracht vervolgbeelden uit waarin de rust leek teruggekeerd te zijn, behalve in Teheran en Mashhad.
Ook in het openbaar werden pro-regeringsdemonstraties getoond, bijvoorbeeld in Qom en Qazvin. Aanhangers van de regering worden door hoge functionarissen zoals Ali Larijani beschuldigd van het doden en brandstichten tijdens de protesten, vergelijkbaar met handelingen van ISIS, volgens de staatsuitzending. Tegelijkertijd werden de begrafenissen van omgekomen veiligheidsmedewerkers getoond, evenals beelden van zwaar verwoeste gebieden en medisch afval bedoeld voor verzorging van de slachtoffers.
Politieke discours en het harde lijn beleid
Bovendien heeft Iran’s president, Masoud Pezeshkian, ondanks zijn pogingen om de rust te herstellen, tijdens een interview aangegeven dat het belangrijk is dat het volk zijn zorgen deelt en dat de overheid dit serieus moet nemen. Tegelijk waarschuwde hij dat de hulp van groepen die de samenleving willen verstoren niet getolereerd kan worden.
Een verdere escalatie lijkt mogelijk nu het exiled kroonprins Reza Pahlavi, die eerder oproepen tot protesten deed, opnieuw zijn steun uitspreekt om de straten op te gaan met symbolen van het land uit de tijd van de shah. De protesten, die begonnen op 28 december vanwege de ineenstorting van de nationale valuta, escaleren nu in hun steevast meer politieke en ideologische aard, met negatieve reacties op het regime.