De Amerikaanse operatie in Venezuela en de implicaties voor Rusland
De recente geheime operatie van de Verenigde Staten om de Venezolaanse leider Nicolás Maduro te arresteren, vormt zowel een voordeel als een last voor president Vladimir Poetin. Volgens rapportages ging een vergelijkbaar plan in Oekraïne, waarbij de Oekraïense hoofdstad en haar leiders werden aangepakt, mis aan het begin van de invasie van Rusland bijna vier jaar geleden.
Het wissen van Maduro illustreren opnieuw het falen van het Kremlin om zijn bondgenoot te ondersteunen, nadat eerder de val van Syrië’s voormalig president Bashar al-Assad in 2024 en afgelopen jaar de aanvallen van de VS en Israël op Iran plaatsvonden. Tegelijkertijd zorgen de acties van de Amerikaanse president Donald Trump in Venezuela voor onrust binnen westerse landen, en bieden ze het Kremlin nieuwe argumenten om de oorlog in Oekraïne te rechtvaardigen.
Daarnaast ondermijnt Trump’s wens om Groenland los te maken van de NAVO-bondgenoot Denemarken, de samenwerking binnen de alliantie en de focus op de diplomatie in Oekraïne. Hierdoor ontstaan er afleidingen voor de leden van de NAVO die zich richten op de steun aan Kyiv en het bieden van veiligheidswaarborgen.
Reacties vanuit Rusland en de internationale reactie
Poetin zelf heeft zich niet uitgesproken over de Amerikaanse acties in Venezuela; zijn diplomaten hebben dit als een openlijke agressie veroordeeld. Dmitry Medvedev, voormalig president en nu als adviseur op de Veiligheidsraad, beschuldigde Washington eveneens van het overtreden van het internationaal recht, maar prees Trump voor het verdedigen van de Amerikaanse belangen.
“Hoezeer Trump ook handelde, het was volledig onwettig, maar hij en zijn team handhaven consequent de nationale belangen van de Verenigde Staten,” zei Medvedev.
Op woensdag meldde de VS dat twee olierederijen die onder sancties stonden, in beslag zijn genomen, waaronder een schip dat gelinkt wordt aan Rusland in de Noord-Atlantische Oceaan.
Rusland en de invloedssferen sinds 2014
Na de illegale annexatie van de Krim in 2014 en de afzetting van een pro-Kremlin president in Kiev, heeft Rusland geprobeerd haar invloed te rechtvaardigen door te stellen dat Oekraïne en andere buurlanden binnen haar invloedssfeer liggen, waar het Westen zich niet mag mengen. Poetin stelde dat uitbreiding van NATO naar de Russische grenzen een enorme veiligheidsdreiging vormt en dat de poging van Oekraïne om lid te worden van het militaire bondgenootschap een belangrijke reden is voor Rusland’s volledige invasie.
“We hebben duidelijk gemaakt dat verdere uitbreiding van NATO naar het oosten onacceptabel is,” verklaarde Poetin kort voor de inval op 24 februari 2022.
Vlaggenschip voor invloed in Latijns-Amerika
Al vóór de invasie onderzocht Rusland mogelijkheden om niet te bemoeien in Latijns-Amerika, in ruil voor Amerikaanse vrijheid in Europa. Fiona Hill, voormalig adviseur voor Rusland en Europa op Trumps National Security Council, getuigde in 2019 dat Rusland haar bereidheid had gesignaleerd om invloed in Venezuela en Oekraïne aan te bieden.
Volgens haar stelde Rusland nooit formeel een aanbod, maar de Russische ambassadeur in Washington, Anatoly Antonov, had vaak laten vallen dat Moskou haar invloed in Venezuela mogelijk zou inleveren voor invloed in Europa.
De strategische positie van Venezuela en Cuba
Voordat Maduro werd aangehouden, meldde AP dat Rusland begon met het evacueren van diplomatieke families uit Venezuela. Hill stelde dat het niet ondenkbaar was dat deze verwijdering via een contactpersoon was gecommuniceerd aan Moskou.
De relatie tussen Rusland en Cuba versmallde sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991, waardoor Cuba in een diepe recessie terechtkwam. Poetin heropende de militaire samenwerking in de jaren na 2000, waaronder het sturen van nucleair bewapende straalvliegtuigen, en bleef investeren in de Venezolaanse olie-industrie door het verstrekken van leningen en militaire wapens.
Het ‘macht-macht-recht’-beginsel en internationale legitimiteit
De arrestatie van Maduro en zijn vrouw werd wereldwijd geïnterpreteerd als een voorbeeld van het principe dat de sterkste wint. Medevedev benadrukte dat de VS niets te verwijten valt na hun acties in Venezuela, waarmee ze aangeven dat het gebruik van geweld om regeringen te verwijderen niet uniek is.
Daarnaast wordt er in Rusland betoogd dat de VS met haar interventies in Venezuela de argumenten voor haar acties in Oekraïne ondermijnt, onder het mom van het verdedigen van haar belangen.
Een aanklacht beschuldigt Maduro ervan samen te werken met drugskartels om grote hoeveelheden cocaïne in de VS te smokkelen.
Gevolgen en strategische overwegingen
Een deskundige verbonden aan het Kremlin, Fyodor Lukjanov, zei dat de arrestatie een precedent schept en dat het niet ondenkbaar is dat de VS en Rusland een stilzwijgende afspraak hebben om elkaars invloedssferen niet te verstoren. Rusland zou haar invloed in Venezuela mogelijk hebben afgestaan, in ruil voor inpassen in die van de Westerse landen.
Wanneer Rusland overweegt om militaire troepen naar Cuba of Venezuela te sturen, wordt dit meestal afgedaan als bluf. Toch blijven er historische parallellen bestaan met de Cubacrisis van 1962, toen de Sovjet Unie raketten naar Cuba stuurde en de VS een ze blockade instelde.
Een nieuwe geopolitieke realiteit
De huidige situatie toont dat de VS met haar acties in Venezuela en Oekraïne bepaalde principes uitdraagt, waarbij macht en invloed centraal staan. Poetin’s strategieën blijven gericht op het behouden en uitbreiden van invloedssferen, zelfs onder internationale druk en economische sancties.
De retoriek en de geopolitieke manoeuvres laten zien dat niet alle landen vergelijke belangen delen, en dat de machtsbalans in de regio’s blijft fluctueren door complexe interacties tussen grootmachten.