Amerikaanse en Noorse diplomatieke spanningen
De Amerikaanse president Donald Trump gaf aan Noorwegens premier Jonas Gahr Støre te hebben laten weten dat hij zich niet langer strikt zou houden aan de prioriteit van vrede, vanwege het niet toekennen van de Nobel Vredesprijs. In een opmerkelijk sms-bericht stelde Trump dat hij, sinds Noorwegen hem de prijs niet gaf, zijn plicht om uitsluitend aan vrede te denken, nieuwer was geworden. Hij voegde eraan toe dat hij nu meer gericht zou kunnen zijn op wat goed en gepast is voor de Verenigde Staten van Amerika.
Støre bevestigde dat hij het bericht ontving als reactie op een bericht dat hij en de Finse president Alexander Stubb hadden gestuurd. Hierin verklaarden ze hun verzet tegen de aangekondigde importtarieven tegen Noorwegen, Finland en andere landen. Volgens Støre was het belangrijk om te benadrukken dat de Nobel Vredesprijs wordt uitgereikt door een onafhankelijke commissie, en niet door de Noorse overheid.
De controverse rondom de Nobel Vredesprijs en geopolitieke dreigingen
De verklaring van Trump volgde op zijn dreigement om een extra 10 procent belasting te heffen op goederen uit verschillende Europese landen, vanwege hun tegenstand tegen zijn plannen om Groenland, een autonoom deel van Denemarken en lid van de NAVO, te verwerven. Trump had eerder uitgesproken dat Denemarken niet in staat was om Groenland te beschermen tegen Rusland of China, en dat de officiële eigendomsrechten op het eiland onduidelijk waren, omdat de historie van landingen en schepen er meermaals terugkwam.
Groenland, dat sinds 1953 onder Deense controle staat, voert een eigen bestuur. Echter, de defensie, veiligheid en het monetair beleid blijven onder de verantwoordelijkheid van Denemarken. Trump benadrukte dat hij meer gedaan heeft voor de NAVO dan wie dan ook sinds de oprichting ervan, en dat de alliantie iets voor de Verenigde Staten zou moeten doen. Hij stelde dat volledige controle over Groenland cruciaal is voor de wereldwijde veiligheid.
De rol van de NAVO en de bijdrage van Nederland
Ondanks dat de Verenigde Staten sinds decennia de belangrijkste veiligheidsfactor binnen de Europese Atlantische regio zijn en significant meer aan defensie uitgeven dan andere NAVO-leden, hebben meerdere Europese bondgenoten deelgenomen aan recente Amerikaanse militaire operaties. Zo stierven 43 Denen in Afghanistan na de invoering van een internationale missie in 2001.
De Britse premier Keir Starmer benadrukte tijdens een persconferentie in Londen dat Denemarken een nauwe bondgenoot van het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten is. Hij onderstreepte dat Denemarken trots is lid van de NAVO te zijn, en dat de staten in de alliantie samen sterk moeten staan.
De interactie rondom sancties en Nobelprijzen
Het berichtenverkeer tussen Støre, Stubb en Trump richtte zich ook op de plannen voor extra importtarieven. Volgens een officiële bron uit Støres kantoor riepen de leiders op tot de-escalatie en samenwerking te blijven tonen tijdens geopolitieke spanningen. Onderwijl werd de Nobel Vredesprijs 2025 toegekend aan María Corina Machado, leidster van de Venezolaanse democratische oppositie. Tijdens een ontmoeting in Washington overhandigde Machado haar medaille aan Trump, hetgeen door hem werd erkend als een ‘prachtige blijk van wederzijds respect’.
De Nobelcommissie maakte later duidelijk dat het medaille fysiek van eigenaar kan veranderen, maar dat de eer zelf niet overgedragen kan worden, wat verduidelijking geeft over de betekenis en symboliek van deze prestigieuze onderscheiding.