De huidige situatie in Iran en het regime
Volgens deskundigen bevindt het regime van de 86-jarige Ayatollah Ali Khamenei zich in een kritieke fase, gekenmerkt door een wrede onderdrukking van protestbewegingen door het gehele land. Hoewel het lijkt alsof het regime mogelijk op het punt staat te vallen, is het nog voorbarig om hiervan zeker te zijn. Zelfs bij een eventuele val is er geen duidelijkheid over wat het regime zou opvolgen.
Geweld en repressie tijdens de protesten
De Iraanse autoriteiten reageren met ongekende intensiteit op de massale demonstraties. Volgens conservatieve schattingen zijn meer dan 2400 mensen omgekomen, terwijl duizenden anderen zijn gearresteerd. Tegelijkertijd heerst er een voortdurende blokkade van het internet, wat het verloop van de protesten bemoeilijkt. De demonstraties worden vooral aangewakkerd door een economische crisis, die is ontstaan door internationale sancties die de basisinfrastructuur van de samenleving aantasten.
Analyse van een internationalistische expert
Kylie Moore-Gilbert, een Australisch politicologe die tussen 2018 en 2020 in Iran werd gevangen gezet op spionagekosten na haar bezoek aan het land voor een conferentie, verklaarde dat de regering van de islamitische Republiek, die begon met de revolutie in 1979, nu “terminal” is. In een column voor negen kranten stelde ze dat de protestanten, die zich door het hele land verzamelen en marcheren, “wanhopig” zijn.
Ze voegde eraan toe dat ook het regime zelf, samen met haar afnemende groep trouwe achterban, in wanhoop verkeert. Dergelijke mensen hebben niets te winnen, maar alles te verliezen als de islamitische Republiek zou instorten. Ze riep hen op om zich te blijven inzetten voor het behoud ervan, ook al zouden er onschuldige burgers sterven in het proces.
De rol van Khamenei en de mogelijke instortingsfactoren
Volgens Moore-Gilbert zijn Khamenei’s weigering tot reformen, zijn afwijzing van onderhandelingen met de Verenigde Staten en de vernedering tijdens het twaalf dagen durende conflict met Israël vorig jaar, Iran in een soort “kruitvat” geplaatst. Zij stelt dat de vraag niet is of het regime zal vallen, maar wanneer en op welke wijze.
Wat de meest tragische consequenties zullen zijn, is hoeveel onschuldige en moedige levens verloren zullen gaan in de chaotische aftocht.
De psychologische en veiligheidsdrempels voor regimeverandering
Volgens de Amerikaanse instantie Critical Threats Project zijn reeds verschillende “tripwires” overschreden. Dit verwijst naar gebeurtenissen die de val van het regime dichterbij brengen, al betekent dat niet automatisch dat het regime zal instorten of zich zal aanpassen aan de situatie.
- Er zijn signalen dat sommige veiligheidsdiensten niet langer de protesten onderdrukken, waaronder arrestaties van tientallen agenten.
- Ook zijn delen van de veiligheidsdiensten uit de protestgebieden teruggetrokken, wat aangeeft dat ze niet langer in staat of bereid zijn de menigte onder controle te krijgen.
- De Islamitische Revolutionaire Garde is ingezet, wat wijst op het gebrek aan vertrouwen in de reguliere veiligheidsdiensten.
- De protesten blijven aanhouden en escaleren, met relatief hoge dodentallen onder veiligheidsmedewerkers en brandstichtingen in overheidspanden.
- Er wordt gemeld dat milities uit Irak zijn ingeschakeld, en dat Iran contacten onderhoudt met bondgenoten in Rusland, China en Noord-Korea.
- Daarnaast maken sommige rebellengroepen gebruik van de situatie om eigen aanvallen uit te voeren.
Ver leaks geven aan dat er binnen het regime meningsverschillen bestaan over hoe met de protesten moet worden omgegaan. Desondanks presenteert de regering zich nog steeds eensgezind in het publieke debat, ondanks recente uitspraken van president Pezeshkian dat de protesteerders gegronde zorgen hebben.
De mogelijke rol van de Verenigde Staten
De Amerikaanse president Donald Trump heeft niet uitgesloten dat militaire actie mogelijk is, nadat hij Iran had gewaarschuwd dat de VS zouden ingrijpen als er onschuldige demonstranten worden gedood. Vandaag werden berichten gemeld dat enkele militairen uit bases in het Midden-Oosten worden verwijderd, wat mogelijk wijst op een mogelijke aanval.
Hoewel Trump tevreden lijkt dat Iran geen executies meer uitvoert onder de arrestanten, sluit hij niet uit dat het leger in de toekomst wel wordt ingezet. Sommige Amerikaanse bondgenoten in de regio pleiten ervoor om geen militaire actie te ondernemen, uit angst dat dit het regime in Iran verder zou versterken door binnenlandse unie tegen buitenlandse interventie te vergroten.