President Zelenskyy’s bezoek aan de Verenigde Staten en het bombardement op Kyiv
Op zondag arriveerde de Oekraïense president Volodymyr Zelenskyy in de Verenigde Staten, terwijl het door vrieskou getroffen Kyiv onder attack stond van Russische raketten en drones. Deze aanval diende als een ernstige herinnering van de agressor dat de aanvallen voortgezet zouden worden, zelfs temidden van versnelde vredesbesprekingen. Het voortdurende geweld onderstreept de complexiteit van het conflict dat al bijna vier jaar duurt.
De vredesonderhandelingen: doelstellingen en voortgang
In de vroege ochtend, 13:00 uur Eastern Time (5:00 uur maandag AEDT), vond een belangrijke bijeenkomst plaats in Mar-a-Lago tussen Zelenskyy en de Amerikaanse president Donald Trump. Deze ontmoeting werd slechts twee dagen van tevoren aangekondigd. Het doel was om de kloof te verkleinen in het oorspronkelijke vredesplan, dat uit 28 punten bestond en door Trump voor het eerst werd voorgesteld afgelopen maand. Oekraïne heeft dit voorstel inmiddels aangepast naar 20 punten.
Amerikaanse envoys zijn intensief bezig met het finaliseren van een voorstel dat door zowel Oekraïne als Rusland acceptabel wordt geacht. Trump, die sinds 20 december in Palm Beach verblijft, onderbrak zijn vakantie voor deze bespreking. De bijeenkomst werd georganiseerd nadat Zelenskyy een uur durende telefonische conversatie had gehad met Steve Witkoff, de buitenlandse gezant van Trump, en Jared Kushner, de schoonzoon van de president, die zich bezighoudt met het afronden van het vredesakkoord.
De stand van de onderhandelingen
Volgens Trump zou een overeenkomst al voor 90 procent klaar zijn, een inschatting die Zelenskyy vrijdag bevestigde. “Het is niet gemakkelijk. Niemand zegt dat het meteen 100 procent zal zijn, maar we moeten elke ontmoeting en elk gesprek gebruiken om het gewenste resultaat dichterbij te brengen,” verklaarde Zelenskyy. Het resterende deel, de overige 10 procent, blijft echter moeilijk te realiseren. Vooral het complexe vraagstuk van landconcessies, noodzakelijk om de oorlog van bijna vier jaar te beëindigen, speelt een grote rol. Rusland blijft vasthouden aan maximale eisen, inclusief dat Oekraïne de volledige oostelijke regio Donbas moet overdragen.
Discussie over concessies en strategische voorstellen
Hoewel Zelenskyy niet uitsluit dat er concessies worden gedaan, staat hij open voor een referendum over het vredesplan als Rusland akkoord gaat met een staak-het-vuren. Oekraïne’s grondwet vereist een referendum voor veranderingen in de landsgrenzen. Aan de Amerikaanse kant worden “intrigerende” ideeën geopperd om het impasse op te lossen, zoals de ontwikkeling van een economische vrijhandelszone in Oost-Oekraïne.
Ook is de toekomst van de Zaporizja-kerncentrale, de grootste van Europa, onduidelijk. Zelenskyy stelde voor dat de centrale wordt geëxploiteerd door een gezamenlijk bedrijf van de VS en Oekraïne, waarbij 50 procent van de elektriciteit aan Oekraïne toekomt en de rest wordt verdeeld volgens overeenkomst.
De rol van Rusland en internationale reacties
Rusland zal niet vertegenwoordigd zijn op de bijeenkomst van zondag, en het is onduidelijk of Moskou bereid is in te stemmen met een onmiddellijk staakt-het-vuren dat een vredesplan mogelijk zou maken. Voorafgaand aan de bijeenkomst gaf Vladimir Poetin aan dat, indien Kyiv niet bereid is het conflict vreedzaam op te lossen, Rusland alles zal bereiken met militaire middelen, verwijzend naar de oorlog in Oekraïne.
Overnacht sloegen Russische drones en raketten toe op Oekraïne, volgens de Oekraïense luchtmacht. Zelenskyy verklaarde dat de voortdurende geweldpleging zwaarder weegt dan woorden van onderhandelaars die praten over een einde aan de strijd.
Toekomstperspectieven en veiligheidsgaranties
Amerikaanse functionarissen hopen dat de bijeenkomst productief zal zijn na een week van intensieve onderhandelingen tussen Amerikaanse en Oekraïense vertegenwoordigers. Zelenskyy wil een raamwerk afsluiten dat de vrede garandeert, inclusief specifieke veiligheidsborgen van de Verenigde Staten om verdere Russische invasies te voorkomen.
Een set veiligheidsgaranties werd eerder dit jaar in Berlijn uitgewerkt, vergelijkbaar met artikel 5 van de NAVO, en bevat afschrikmechanismen, deconflictiemaatregelen en toezicht op een vredesakkoord. Een hooggeplaatste Amerikaanse official noemde het “het meest uitgebreide veiligheidsprotocol dat ooit is gezien”. Trump is bereid de garanties aan het Congres voor te leggen, en Rusland heeft aangegeven open te staan voor Oekraïne lid te maken van de Europese Unie als onderdeel van het vredesproces.
De bijeenkomst op zondag zal volgens Amerikaanse en Europese officials waarschijnlijk geen Europese leiders omvatten, anders dan eerdere ontmoetingen. Trump zei in een recent interview dat hij verwacht dat de vergadering “goed zal verlopen”, maar waarschuwde dat Oekraïense president “nog niets heeft totdat ik het goedkeur”.
Hoewel Oekraïne de onderhandelingen met Trump al sinds oktober probeert te hervatten, blijft de uitkomst van de ontmoeting onzeker. Volgens een NAVO-functionaris is er bij Trump geen scenario met laag risico.