De Achtergrond van het Experiment
Op 8 januari 1964, nadat hij een wereldrecord had gebroken en een veel voorkomende mythe had weerlegd, viel de 17-jarige Randy Gardner in slaap. Gardner was betrokken bij een ambitieuze scheikunde- en wetenschapbeursproject samen met zijn vriend Bruce McAllister. Ze besloten dat een van hen het wereldrecord voor het lang wakker blijven wilde breken, dat op dat moment op 260 uur stond.
Het was een gevaarlijk idee. Men geloofde dat het te lang wakker blijven levensbedreigend kon zijn. Eerder had een experiment met slaaptekort op katten geleid tot de dood van de dieren, waarbij werd aangenomen dat de chemische stimulanten die gebruikt werden om de katten wakker te houden, de werkelijke oorzaak waren van hun sterfgevallen. Gardner en zijn vriend kozen ervoor om op natuurlijke wijze wakker te blijven, zonder het gebruik van middelen.
Het Experiment en de Betrokkenen
Na een loting met een coin werd Gardner gekozen als het proefpersoon voor het experiment. Terwijl McAllister ervoor moest zorgen dat Gardner niet in slaap viel, besloot hijzelf ook wakker te blijven. Na drie dagen erbij te hebben gehaald, spraken ze af met een andere vriend en later ook met William Dement, een slaaponderzoeker van Stanford Universiteit. Dement zei later tegen de BBC:
“(Randy’s ouders) waren erg bezorgd dat dit iets zou kunnen zijn dat hem echt schade zou kunnen berokkenen. Omdat de vraag nog niet was beantwoord of je zou kunnen sterven door te lang wakker te blijven.”
De Gevolgen van Langdurig Waken
Gardner overleefde het experiment zonder te sterven, maar de slaaptekort had vreemde bijwerkingen. Hij begon hallucinaties te krijgen, werd paranoïde en verliest kortetermijngeheugen. Op dag 11 werd hij gevraagd om terug te tellen van 100, telkens zeven aftrekkend. Toen hij 65 bereikte, stopte hij omdat hij niet meer kon herinneren wat hij aan het doen was.
Ondanks de slaaptekortperiode verbeterde Gardner zijn basketbalvaardigheden, mogelijk omdat hij zoveel speelde om wakker te blijven. Hij had moeite om dingen alleen door aanraking te identificeren, maar bleef tijdens deze periode elke pinballwedstrijd winnen tegen Dement. Daarnaast ontwikkelde hij een sterkere reukzin.
Einde en Nasleep
Na 264 uur, oftewel 11 dagen wakker te blijven, presenteerde Gardner zijn resultaten tijdens een persconferentie en beantwoorde hij vragen van journalisten. Zijn experiment op de scheikundebeurs werd daarmee per ongeluk een internationale nieuwsfenomeen. Hij ging slapen in een marineziekenhuis en sliep die eerste keer 14 uur achtereen.
Gardner leidde geen blijvende schade op en won bovendien de eerste prijs op de wetenschapbeurs. Zijn record werd echter slechts een maand later gebroken door een Finse deelnemer. In de jaren negentig stopte Guinness World Records met het accepteren van slaaptekort als categorie, omdat het ongezonde experimenten wilde voorkomen. Later zou Gardner zichzelf de schuld geven voor de slapeloosheid die hij later in zijn leven kreeg.