Nieuwe importheffingen aangekondigd
De Amerikaanse president Donald Trump heeft aangekondigd dat hij een invoertarief van 10 procent zal opleggen aan goederen afkomstig uit acht Europese landen. Deze maatregel is een reactie op hun afwijzing van Amerikaans gezag over Groenland. Volgens Trump zullen Denemarken, Noorwegen, Zweden, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Finland vanaf februari geconfronteerd worden met deze heffing. Indien binnen die periode geen overeenkomst wordt bereikt voor de volledige aankoop van Groenland door de Verenigde Staten, zal het tarief op 1 juni toenemen tot 25 procent, aldus de president op sociale media terwijl hij op dat moment op een golfclub in West Palm Beach was.
Politieke context en strategische overwegingen
Trump vermelde verder dat het verhogen van de tarieven bedoeld is als drukmiddel voor onderhandelingen met Denemarken en andere Europese landen over de status van Groenland. Het eiland, dat semi-autonoom is en onder de nationale soevereiniteit van Denemarken valt, wordt door de Amerikaanse president als essentieel voor de nationale veiligheid beschouwd. Deze acties vormen een potentieel gevaarlijke test voor de allianties van de VS binnen Europa.
De president zei hierover op zijn sociale mediakanaal Truth Social dat de Verenigde Staten bereid zijn tot onderhandelingen met Denemarken en andere betrokken landen, ondanks het risico dat zij hebben genomen.
Reacties uit Europa en mogelijke gevolgen
De dreiging van tarieven kan leiden tot ernstige spanningen binnen de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO), vooral omdat de alliantie sinds 1949 bestaat en een gezamenlijke veiligheidsstructuur biedt aan Europa en Noord-Amerika. Trump weet de handelswaar voor zijn geopolitieke doelstellingen te gebruiken, zoals ook bleek uit eerdere pogingen om zakelijke en politieke druk uit te oefenen op landen zoals China.
De president is volgens planning op weg naar het Wereld Economisch Forum in Davos, Zwitserland, waar hij waarschijnlijk Europese leiders zal ontmoeten. Macron reageerde scherp op de Amerikaanse plannen via sociale media, en vergeleek de dreiging met de Russische invasie in Oekraïne. Hij stelde dat intimidatie of dreigementen geen invloed zullen hebben op Frankrijk en dat Europese landen in een unie reageren op dergelijke situaties.
Implementatie en juridische overwegingen
Er bestaan vragen over hoe de Verenigde Staten de tarieven in praktijk kunnen brengen, aangezien de Europese Unie een enkele economische zone vormt voor handelsdoeleinden. Een diplomaat gaf aan dat het onduidelijk is hoe Trump onder de Amerikaanse wetgeving zou kunnen handelen, zeker nu er een rechtbankuitspraak loopt over het gebruik van noodbevoegdheden voor economische maatregelen.
Trump heeft herhaaldelijk aangegeven dat hij Groenland graag in Amerikaanse handen zou zien, mede vanwege de strategisch belangrijke ligging en de natuurlijke hulpbronnen op het eiland. Sinds 1945 is de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Groenland afgenomen van duizenden soldaten tot ongeveer 200. De basis in Pituffik ondersteunt momenteel onder andere raketwaarschuwing, raketafweer en satellietobservaties voor de VS en NAVO.
Lokale protesten en internationale respons
In Groenland werden voorafgaand aan de bekendmaking van Trump zelf door honderden mensen in Nuuk, de hoofdstad, betoogd voor zelfbestuur. Duizenden mensen marcheerden door Kopenhagen, sommigen met de Groenlandse vlag en spandoeken met leuzen zoals “Maak Amerika weer slim” en “Handen af”.
Een Deense protestleider, Elise Riechie, benadrukte dat kleine landen niet te koop zijn. Tegelijkertijd trachtten Amerikaanse politici in Kopenhagen de steun voor Groenland te bevestigen, terwijl de spanningen voortduren.
Militaire oefeningen en veiligheidsmaatregelen
Volgens Deense generaal Søren Andersen worden er geen plannen verwacht om Groenland aan te vallen. Recentelijk zijn Deense troepen naar Nuuk gestuurd voor arctische defensietrainingen. De veiligheidsdoelen richten zich niet op provocatie, maar op gezamenlijke militaire training en samenwerkingsverbanden. In de planning zitten ook strategische bijeenkomsten en militaire operaties rondom Groenland met NAVO-belangen, vooral gericht op de mogelijke Russische dreiging.
Hoewel de Amerikaanse president ervan uitgaat dat China en Rusland ambities hebben op Groenland wegens de grote natuurlijke hulpbronnen, stelt Andersen dat geen Chinese of Russische oorlogsschepen zichtbaar waren voor de tweeënhalfjarige commandant in Groenland. Mocht Amerikaanse troepen daadwerkelijk geweld gebruiken, dan is dat volgens de Deense militaire vertegenwoordiger niet uitgesloten.
De relatie tussen Denemarken en de VS
Trump betoogde dat China en Rusland het potentieel van Groenland in eigen voordeel willen gebruiken en dat het land in Amerikaanse handen moet komen. Tarieven worden gezien als een alternatief voor militaire interventies, waarbij Trump openlijk heeft gesuggereerd dat hij tarieven op medicijnen en andere producten mogelijk weer inzet.
Na de beslissing van Trump uitte senator Chris Coons uit De Verenigde Staten zijn waardering voor de Deense rol en benadrukte dat het voor de VS van groot belang is om betrouwbare bondgenoten te behouden. Hij stelde dat het niet in het belang van de VS is als de Deense overheid twijfelt aan de betrouwbaarheid van de internationale samenwerking binnen NAVO.