Een uitzonderlijke ontdekking in de dierenwereld
Voor generaties lang werd gedacht dat het gebruik van gereedschap de belangrijkste scheidslijn was tussen mensen en dieren. Dit werd beschouwd als een kenmerk dat alleen de mens toebehoorde, gebaseerd op de veronderstelling dat het een teken is van intellectuele vermogens die andere diersoorten niet beschikken. Echter, recente waarnemingen lijken deze perceptie te ondermijnen, waarbij Veronika, een Belgische koe, zich onderscheidt door haar opmerkelijke gedrag.
Veronika exemplaar van menselijke technologische capaciteiten
Veronika is een Zwitserse bruinbekoed, die zichzelf heeft aangeleerd om met een bezem zichzelf te krabben op plaatsen die voor haar anders moeilijk te bereiken waren. Volgens bioloog Antonio J. Osuna-Mascaro handelt het hier mogelijk om de eerste gedocumenteerde case van een koe die gereedschap gebruikt. Tijdens studies in een weiland in Oostenrijk varieerde Veronika haar gebruik afhankelijk van haar behoefte. Bij een intensievere reiniging gebruikte ze het stuggere uiteinde van de bezem, terwijl ze voor een zachte aanraking de ronde kop omdraaide en gebruikte.
Vergelijkingen met primaten en de breuk met oude opvattingen
“De enige goed gedocumenteerde situatie die vergelijkbaar is, komt van chimpansees, vooral op zeldzame momenten wanneer zij termieten vangen door de functies van beide uiteinden van dezelfde stok te combineren,” aldus Osuna-Mascaro in een interview met de BBC. Hoewel het gebruik van gereedschap bij primaten uitgebreid is onderzocht en beschreven, bleef het idee dat ook koeien daartoe beschikken tot nog toe onderbelicht. Het doorbreekt de bestaande vooroordelen over de intelligentie van koeien en hun vermogen om innovatief en flexibel met gereedschap om te gaan.
De betekenis van deze bevindingen voor dierlijke intelligentie
Osuna-Mascaro benadrukte dat het belangrijk is om te beseffen dat koeien de capaciteit hebben om te innoveren in het gebruik van gereedschap en dat ze deze vaardigheden op een flexibele wijze kunnen inzetten. Dit vormt een krachtig signaal dat onze vooringenomenheid over de cognitieve vermogens van koeien mogelijk niet op feiten is gebaseerd. Veronika is echter geen typische koe, omdat ze als huisdier leeft en niet deel uitmaakt van een kudde.
Breder belang en historische context
De overtuiging dat alleen mensen gereedschap konden gebruiken, werd doorbroken in 1960. Toen observeerde de beroemde antropoloog Jane Goodall chimpansees die grassprietjes gebruikten om insecten uit termietenheuvels te vissen. Sinds die tijd is het gebruik van gereedschap vastgesteld bij diverse diersoorten, waaronder vissen, vogels, reptielen en octopus. Ook grote zoogdieren zoals olifanten, zeeotters, mangoesten, honingberen en anderen worden in staat geverifieerd gereedschap te gebruiken.
Publicatie en verdere implicaties
De bevindingen van Osuna-Mascaro zijn recent gepubliceerd in het tijdschrift Current Biology. De ontdekking onderstreept dat het gedrag van dieren onbekender en complexer is dan vroeger werd gedacht, en dat het bewustzijn over de intelligentie van niet-menselijke dieren herzien moet worden.