De eerste uitvoering na de hernieuwde invoering
Op 17 januari 1977 werd de eerste Amerikaanse gevangene geëxecuteerd nadat de doodstraf opnieuw was ingevoerd. Hij werd door middel van een vuurpeloton gedood. Deze gebeurtenis markeerde een belangrijk keerpunt in de Amerikaanse strafwetgeving.
De achtergrond van de gevangene
Vijf maanden voorafgaand aan de executie had Gary Gilmore een benzinepompmedewerker en de dag daarop een hotelbeheerder vermoord. Ondanks het feit dat beide slachtoffers hadden meegewerkt aan de overvallen, besloot Gilmore hen te doden. Toen hij probeerde het gebruikte wapen weg te gooien, ging het per ongeluk af en schoot hem in de hand. Gilmore werd kort daarna ontdekt door de autoriteiten.
Het proces en de strafzaak
De rechtszaak in oktober duurde slechts twee dagen. De jury had slechts enkele uren nodig om te overleggen voordat ze de schuld van Gilmore bevestigde. Gilmore was opvallend omdat hij actief tegen de doodstraf was en wijselijk zijn verzet uitte. Hij stelde dat hij wilde dat anti-death penalty activisten zich zouden “butt out”.
Toen zijn moeder een rechtszaak begon om hem een uitstel van executie te geven, vocht hij daartegen. Gilmore verklaarde: “Dit is mijn leven en mijn dood. Het is door de rechtbanken goedgekeurd dat ik sterf, en ik accepteer dat.” Zijn laatste woorden waren: “Laten we het doen.”
De uitvoering en de controverse
Volgens de Utah-wetgeving zou één persoon in de vuurpelotons bestaan uit vijf leden, waarvan er één zonder dat ze het wisten een blanco schot zou lossen. Op deze wijze zouden de deelnemers niet zeker weten of ze daadwerkelijk de gevangene hadden gedood. Toch ontdekte Gilmore’s broer dat er in werkelijkheid vijf kogelgaten in zijn shirt zaten, wat wijst dat er geen blanco was gebruikt.
Enkele dagen voor zijn executie bracht de komische show Saturday Night Live een macabere parodie uit, waarin een lied werd gezongen getiteld “Let’s Kill Gary Gilmore for Christmas”.
Meer context over de doodstraf
Vijf jaar eerder had het Amerikaanse Hooggerechtshof een moratorium afgekondigd op de doodstraf. Die beslissing werd genomen nadat een man, die volgens de rechtbank “emotioneel gestoord en mentaal verminderd was”, in 1968 na een eendaagse rechtszaak ter dood was veroordeeld. Als gevolg van het moratorium werden meer dan 600 gevangen op de doodstraf hun straf ontzegd en werden ze levenslange gevangenisstraf opgelegd.
Onder degenen die werden gespaard, bevonden zich de moordenaar van Robert F. Kennedy, Sirhan Sirhan, en de leden van de Manson-familie. De herinvoering van de doodstraf gebeurde pas nadat verschillende staten hun wetgeving hadden aangescherpt en specifieker maakten.